In 10 jaar verslavingszorg kom je heel wat tegen: verslaafd aan deo snuiven, met GBL je slokdarm wegbranden, of alcohol op plekken verstoppen waar je echt niet over na wilt denken. Werken in de verslavingszorg ging mij altijd prima af. Het was een ver-van-mijn-bedshow, want ik ben zelf helemaal niet verslavingsgevoelig – dacht ik.
Maar een van de belangrijkste kenmerken van verslaving is… ontkenning! Doorgaan met iets terwijl je wéét dat het niet goed voor je is. Je wil er wel mee ophouden, maar in de praktijk doe je het gewoon niet. Laat dat nou ook het geval zijn bij mijn verslaafde brein. Ik zou me er bijna voor gaan schamen, maar dat doe ik eigenlijk niet. Want… heel veel mensen hebben dezelfde verslaving.
Jij waarschijnlijk ook – je hebt het alleen niet door. Je brein is nou eenmaal slinks.
Maar wat is die verslaving dan? Misschien aan je mobiel, zoals zovelen van ons? Maar daarmee ervaren we toch nog een zekere mate van controle. Wie heeft er niet ooit Insta, Twitter of de NOS verwijderd omdat je er helemaal klaar mee was? Maar bij déze verslaving ligt dat anders. Hier hebben we maar beperkt een keuze. Sterker nog: we zijn ervoor geprogrammeerd.
Ik zal je niet langer in spanning houden. Maar eerst even dit:
- 3 x 9 =
- 27 : 4 =
- 8 – 2 + 6=
Ging je dat nou zitten oplossen? Maar dat heb ik helemaal niet gevraagd! Toch kon je waarschijnlijk haast niet anders. Geef ons een probleem, en je brein neemt het gretig aan. Het vindt het heerlijk om erop te knagen, kluiven en kauwen. Zodra er even geen afleiding is, gaat je brein meestal weer malen over alle dingen waar je ontevreden mee bent.
Je zou hopen dat je dan gaat nadenken over de aangename dingen des levens – maar nee. Onze neiging om te fixen, controleren en ons beter te voelen is te groot. Onze problemen zijn eigenlijk als een grote bak knapperige KFC: je brein kiest telkens vrolijk een nieuw kluifje om soldaat te maken.
Het probleem is echter dat de kluifjes vaak keihard zijn, en dat we ze helemaal niet weggewerkt krijgen. Want hoeveel lossen we nou écht op met al dat ‘gedenk’?
Mijn brein kan eindeloos in de weer blijven met problemen waar ik zeer beperkt grip op heb:
- Hoe zorg ik dat mijn dochter bij een driftbui niet meer verandert in een kleine, licht agressieve Napoleon?
- Of: hoe krijg ik het voor elkaar om in deze overspannen huizenmarkt toch mijn droomhuis te kopen?
Denken doe ik er veel over. Handelen en echt keuzes maken? Ho maar. Daar zit misschien wel een beetje schaamte… Soms geeft mijn brein zichzelf op z’n kop, soms denk ik: I am only human. Ik stam nou eenmaal niet af van die ene holbewoner die vrolijk zijn grot uit huppelde om bloemetjes te gaan plukken. Mijn voorouder loerde waarschijnlijk eerst naar buiten vanwege loslopende sabeltandtijgers, en checkte daarna even in hoeverre de ijskap weer was opgeschoven. Niks aan te doen dus – zo zijn we nou eenmaal gebakken.
Maar wat rest ons dan nog?
Misschien moeten we weer even terug naar onze kennis over verslavingen. Veel mensen kennen waarschijnlijk deze bekende zin van AA (Alcoholics Anonymous):
“Grant me the serenity to accept the things I cannot change, the courage to change the things I can, and the wisdom to know the difference.”
Dit is mijn inziens ook een van de meest waardevolle aspecten van ACT. Het werkelijke besef dat we geen controle hebben over de strijd en het verzet van ons brein. Dat we enkel te accepteren hebben wat zich aandient en dat elke vorm van invloed die je er op uit probeert te oefenen meestal averechts werkt. Dan komt er ruimte voor werkelijke acceptatie/berusting en kun je gemakkelijker je aandacht op de dingen richten die er voor jou toe doen.
En wat kan ik dan wel veranderen, volgens ACT? Mijn gedrag:
- Ik kan stoppen met eindeloos Funda’en naar dat ene NIET-bestaande WEL betaalbare huis.
- Ik kan heel diep zuchten als mijn dochter met de deuren smijt, mijn eigen machteloosheid erkennen, en proberen die duidelijke en rustige ouder te zijn die andere ouders altijd lijken te zijn…
Het kán. Echt. Alleen zegt mijn brein nu dat ik hier eerst nog even goed over moet nadenken.
Misschien moet ik maar eens de PSA (Problem Solvers Anonymous) oprichten. Want samen is toch gezelliger. Iemand hier die op de interesse-lijst wil? Of ben jij nog in de ontkenningsfase? Beide prima, maar bedenk wel even wie je raadgever is in deze…
80 – 40 x 2 =